influencemag.gr

Επαναστατικοί χοροί και η ερμηνεία τους

Ο Πλάτων αποδίδει τη δημιουργία του χορού στην ανάγκη του ανθρώπου να εκφράσει τα συναισθήματά του, ιδιαίτερα τη χαρά. Ωστόσο, η ανυπότακτη ενέργεια αυτής της τέχνης που αντιτίθεται σε κάθε είδους καταπίεση, συντέλεσε στη χρησιμοποίηση του χορού ως μια μορφή αντίστασης. Έτσι, οι ρυθμικές κινήσεις των σωμάτων ως μια εξωτερίκευση ενδόμυχων και πηγαίων συναισθημάτων που δεν ακολουθούν πάντα τα κοινωνικά, θρησκευτικά ή πολιτικά πρότυπα, μπορεί να αποτελέσουν πρόκληση απέναντι σε ζητήματα, όπως η λογοκρισία, τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, οι φυλετικές προκαταλήψεις και ο διαχωρισμός των φύλων.

Ένα ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί ο χορός της Ν. Αφρικής toyi-toyi, που στην ουσία αποτελούσε μια μορφή διαμαρτυρίας για το Απαρτχάιντ. Δημιουργήθηκε αρχικά στη Ζάμπια από την Ένωση Αφρικανικών Λαών της Ζιμπάμπουε (ZAPU) και τη στρατιωτική πτέρυγα του Λαϊκού Επαναστατικού Στρατού της Ζιμπάμπουε (ZIPRA) και έκτοτε έχει χρησιμοποιηθεί σε πολιτικές διαμαρτυρίες. Το Toyi – toyi, χρησιμοποιήθηκε συχνά για εκφοβισμό της αστυνομίας και των δυνάμεων ασφαλείας της Νοτίου Αφρικής, κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων κατά του απαρτχάιντ. Μετά τη σφαγή του Soweto του 1976, οπότε το κίνημα κατά του απαρτχάιντ έγινε πιο μαχητικό, έγινε ακόμα πιο συχνή η εμφάνισή του στις μαζικές διαδηλώσεις στον δρόμο. Όπως το έθεσε ένας ακτιβιστής: “Το toyi-toyi ήταν το όπλο μας. Δεν είχαμε την τεχνολογία του πολέμου, των δακρυγόνων και των δεξαμενών, αλλά είχαμε αυτό το όπλο.” Μετά το τέλος του Apartheid, οι άνθρωποι το χρησιμοποίησαν για να εκφράσουν τα παράπονά τους ενάντια στις τρέχουσες κυβερνητικές πολιτικές. Ενώ, τον Οκτώβριο του 2004, ο Ρόμπερτ Μουγκάμπε της Ζιμπάμπουε απαγόρευσε το toyi-toyi ακόμη και σε εσωτερικούς χώρους, λόγω της χρήσης του ως διαμαρτυρίας.

Η Καρμανιόλα ήταν ιταλικός φολκλορικός αλλά και γαλλικός λαϊκός χορός της εποχής της Γαλλικής επανάστασης που χορευόταν με το ομώνυμο επαναστατικό τραγούδι. Ο Χορός της Καρμανιόλας ήταν λαϊκό έθιμο των αβράκωτων. Ένας παραδοσιακός χορός, ο οποίος αποτελούσε έναν τρόπο έκφρασης των υποτελών τάξεων. Το καθεστώς της μοναρχίας καταλύθηκε ολοκληρωτικά υπό την επίδραση των ριζοσπαστών επαναστατών και του λαού (εργάτες, κ.α που αποκαλούνταν αβράκωτοι). Επί Ροβεσπιέρου, έγινε ο χορός που συνόδευε αποκεφαλισμούς αστών, δικαστών και αντεπαναστατών γενικότερα. Εξαιτίας αυτού, η Καρμανιόλα απετέλεσε τη δημώδη ονομασία της λαιμητόμου που μεταδόθηκε έτσι από το ομώνυμο άσμα που τραγουδούσε ο όχλος, συνοδεύοντας τα θύματα εκείνης της θηριωδίας στον τόπο της εκτέλεσης.

Στην Ελλάδα, τα δημοτικά τραγούδια ήταν εκείνα που συνόδευαν τα καθημερινά στιγμιότυπα της προεπαναστατικής περιόδου. Ο Τσάμικος, ή αλλιώς Κλέφτικος, χορευόταν από τους αντάρτες στα βουνά (γνωστοί και ως κλέφτες) την εποχή της Τουρκοκρατίας. Η ετυμολογία της λέξης  Τσάμικος προέρχεται από τη λέξη τσάμης που σημαίνει “ψηλός” και αναφέρεται μεταφορικά στο λεβέντικο ανάστημα που κατά παράδοση διαθέτουν οι χορευτές, αφού “τσάμι” λέγεται το έλατο ή πεύκο σε ορισμένες περιοχές. Επιπρόσθετα, ο πεντοζάλης ή ορθότερα το πεντοζάλι, είναι ένας χορός που δημιουργήθηκε στην επαρχία του Κισσάμου, περίπου το 1770, την περίοδο της επανάστασης του Δασκαλογιάννη. Λέγεται ότι ο Δασκαλογιάννης ήθελε σε κάθε σημαντικό γεγονός της εποχής να δημιουργείται ένας καινούριος χορός ή να γράφεται μια καινούρια μελωδία. Έτσι, ζήτησε από τον μουσικό Στέφανο Τριανταφυλλάκη να συνθέσει τον πεντοζάλη, ο οποίος θα ήταν αφιερωμένος στην πέμπτη ευκαιρία που τους δινόταν να αποτινάξουν τον Τούρκικο ζυγό. Μάλιστα, το πεντοζάλι έχει δέκα βήματα που θυμίζουν την απόφαση των Σφακιανών να ξεκινήσει η επανάσταση, που πάρθηκε στις 10 Οκτωβρίου του 1769, και η μουσική του αποτελείται από δώδεκα πάρτες (μουσικές φράσεις, γυρίσματα) προς τιμήν των δώδεκα πρωτεργατών της εξέγερσης.

Τέλος, ένα ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα επαναστατικού χορού, αποτελεί η La técnica cubana, που συχνά συντομογραφείται ως técnica και είναι μια μορφή κουβανικού σύγχρονου χορού που ιδρύθηκε στην Κούβα το 1959, αμέσως μετά την Κουβανική Επανάσταση. Το νέο καθεστώς του Φιντέλ Κάστρο παρείχε χρηματοδότηση και κυβερνητική υποστήριξη για την επέκταση των τεχνών, και έτσι η tecnica δημιουργήθηκε ως μια νέα επαναστατική κουβανική μορφή χορού. Η La técnica cubana συνδέεται στενά με τα επαναστατικά ιδανικά και τον κοινωνικό ακτιβισμό. Ο Kάστρο μετέτρεψε την κουβανική οικονομία και εφάρμοσε μια σειρά προοδευτικών κοινωνικών μεταρρυθμίσεων στις οποίες ο πλούτος ανακατανέμεται, οι υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης έγιναν δωρεάν και οι φυλετικές διακρίσεις μειώθηκαν. Η επαναστατική κυβέρνηση χρησιμοποίησε τον πολιτισμό ως έναν τρόπο να ενώσει τον κουβανικό πληθυσμό και να προωθήσει τον εθνικισμό, οποίος αυξήθηκε για πρώτη φορά μετά από τον ισπανικό έλεγχο. Ο Ramiro Guerra Suarez και οι συνάδελφοί του ίδρυσαν έτσι ένα σύγχρονο χορευτικό συγκρότημα, το Conjunto Nacional de Danza Moderna (The National Modern Dance Ensemble), με την υποστήριξη του νέου καθεστώτος. Αν και η ομάδα ιδρύθηκε υπό την ηγεσία του Guerra, δημιουργήθηκε με επιρροές από μια ομάδα ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων μεταξύ άλλων των Martha Graham και José Limón. O χορός αυτός είχε ως στόχο να παράσχει έναν ενοποιητικό παράγοντα για τον κουβανικό λαό. Έτσι, η la técnica cubana ιδρύθηκε για να αντικατοπτρίζει τη θρυλική κληρονομιά χορού της Κούβας και τον ποικίλο πληθυσμό της, ενώ αποτελεί ένα σύμβολο εθνικής ταυτότητας. Η τεχνική του χορού αυτού είναι μοναδική και εκφραστική, και περιλαμβάνει μια ποικιλία από άλλα στυλ χορού, καθώς είναι ένα μείγμα από αφρο-κουβανέζικους παραδοσιακούς χορούς, ευρωπαϊκό μπαλέτο, ρούμπα, φλαμένκο και χορούς της Βόρειας Αμερικής. Στόχος της técnica ήταν να δημιουργήσει μια σαφώς κουβανέζικη σύγχρονη μορφή χορού που να αντιπροσωπεύει τον πολυπολιτισμικό πληθυσμό της Κούβας.

Κλείνοντας, αξίζει να επισημανθεί ότι η ίδια η ύπαρξη του χορού σαν τέχνη, εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση σε ορισμένες περιοχές του κόσμου. Tο 2018, η 18χρονη Ιρανή Maedeh Hojabri ανέβασε στο Ιnstagram κάποια βίντεο που δείχνουν την ίδια να χορεύει περσικά τραγούδια και δυτική pop στο δωμάτιό της. Η ίδια τότε συνελήφθη, με την κατηγορία της παραβίασης των ιρανικών κυβερνητικών νόμων που απαγορεύουν στις γυναίκες να χορεύουν δημόσια. Το γεγονός αυτό συμπαρέσυρε ένα τεράστιο διαδικτυακό κύμα αλληλεγγύης από εκατοντάδες Ιρανές, που έσπευσαν να ανεβάσουν παρόμοια βίντεο. Το κύμα αυτό συμπαράστασης, αλλά και τα λόγια της Hojabri στην κρατική ιρανική τηλεόραση, αποτελούν την καλύτερη απόδειξη ότι ο χορός δεν είναι πάντοτε απλά ρυθμικές κινήσεις, αλλά ενίοτε και μια πράξη διαμαρτυρίας:

Όποια κι αν είναι η εποχή, η περιοχή ή ο ρυθμός, ο βασικός κίνδυνος παραμένει ίδιος. Το ότι ο χορός προωθεί τη σεξουαλική απελευθέρωση και/ή διαλύει τους κοινωνικούς φραγμούς. Κι έτσι, σε όλο τον κόσμο, ο χορός ήταν πάντα μια ζωτική πράξη επανάστασης..!

Share:

Comments

No Comments

Leave a comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.