influencemag.gr

Ο Γιώργος Λυμπερόπουλος είναι ζωγράφος καλλιτέχνης. Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, αλλά τον τράβηξε του νότου η βαρύτητα. Σπούδασε ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας με δασκάλους τον Ηλία Δεκουλάκο και τον Χρόνη Μπότσογλου και χαρακτική πλάι στον Γιώργο Μήλιο. Ζει, εμπνέεται, δημιουργεί κι εργάζεται στο τραχύ, αλλά ζωντανό και γεμάτο ερεθίσματα αστικό περιβάλλον της Αθήνας. Δουλειά του έχει παρουσιάσει σε ατομικές κι ομαδικές εκθέσεις κι έργα του έχουν δημοσιευτεί στο ένθετο περιοδικό «9» της Ελευθεροτυπίας. 

INNER VIEW

Ξένια Μουστάκα

Σταθμοί στην ιστορία της χαρακτικής σε ξύλο 

Χαράζω ή χαράσσω την πορεία μου, είναι χαραγμένη στη μνήμη μου η στιγμή…

Πολύ πριν οι άνθρωποι να ανακαλύψουν τη γοητεία της μεταφορικής χρήσης των λέξεων, άρχισαν κυριολεκτικά να χαράσσουν με αιχμηρά εργαλεία τις δεκτικές χαράξεως επιφάνειες, άλλοτε για λόγους χρηστικούς κι όταν η αισθητική κι η τέχνη ήταν αρκετά ώριμες, για λόγους που σχετίζονταν με την αναζήτηση της ομορφιάς και της αυτοέκφρασης, για λόγους καλλιτεχνικούς… 

Αρχαίοι σφραγιδόλιθοι κι αρχαίες επιγραφές σε στήλες αποτελούν τα πρώτα χαρακτικά έργα του ανθρώπου. Ανάλογα με το είδος της πλάκας γίνεται λόγος για ξυλογραφία, χαλκογραφία και λιθογραφία. Η χαρακτική εξελίχθηκε διαμέσου των αιώνων σε ένα πολύ ιδιαίτερο είδος γραφικής τέχνης με δεξιοτέχνες τεχνίτες και σπουδαίους καλλιτέχνες. 

Πρόκειται -πρακτικά- για τη λήψη εικόνων, των «εκτυπώσεων», μέσω της συμπίεσης ενός φύλλου χαρτιού πάνω στη χαραχθείσα επιφάνεια. Η τέχνη της χαρακτικής δεν αφορά, βέβαια, την εκτύπωση, αλλά τη δημιουργία ενός πρωτοτύπου, από το οποίο μπορούν να δημιουργηθούν αντίγραφα. Όσο πιο δυνατό είναι το υλικό από το οποίο κατασκευάζεται η πλάκα, τόσες περισσότερες εκτυπώσεις μπορούν να αποσπαστούν.  

Η παρούσα ιστορική αναδρομή δεν σκοπεύει να εξαντλήσει την ιστορία της χαρακτικής ούτε ειδικότερα της ξυλογραφίας. Απλώς αποβλέπει να κάνει μερικές στάσεις στην Ευρώπη και την Άπω Ανατολή και να επικεντρωθεί στους Έλληνες χαράκτες.  

Η παλαιότερη μέθοδος τυπώματος, λοιπόν, είναι η ξυλογραφία. Από την αρχαιότητα οι Αιγύπτιοι, οι Ινδοί, οι Έλληνες κι οι Ρωμαίοι ήταν οι λαοί που τη γνώριζαν και τη χρησιμοποιούσαν ταυτόχρονα με τη χαρακτική μετάλλων. Κατά τον μεσαίωνα, η ξυλογραφία χρησιμοποιήθηκε σε σφραγίδες και μονογράμματα ή για την αποτύπωση έγχρωμων σχεδίων, κυρίως σε υφασμάτινες επιφάνειες.  

Η πρώτη τυπωμένη εικόνα σε χαρτί τοποθετείται ιστορικά στην Κίνα το 868 μ.Χ. Γρήγορα η τέχνη αυτή πέρασε μέσω των Κορεατών στην Ιαπωνία. Εκεί γνώρισε μεγάλη άνθηση απεικονίζοντας αρχικά θρησκευτικά θέματα κι αργότερα όμορφες γκέισες, παλαιστές σούμο και ηθοποιούς του θεάτρου kabuki. Ήταν η εποχή κατά την οποία η ξυλογραφία ασκείτο ως υψηλή τέχνη. 

Στην Ευρώπη οι πρώτοι μύλοι χαρτιού κατασκευάστηκαν στο τέλος του 14ου  αιώνα και τότε δημιουργήθηκαν κι οι πρώτες ξυλογραφίες. Αργότερα με την προσθήκη κειμένων χαραγμένων μαζί με την εικόνα, οι ξυλογραφίες έγιναν οι προάγγελοι του τυπωμένου με κινητά στοιχεία βιβλίου. Τα πρώτα στοιχεία τα οποία χρησιμοποίησε ο Γουτεμβέργιος  για την εκτύπωση κατασκευάστηκαν με τη μέθοδο της ξυλογραφίας, όπως η χρήση των γραμμάτων του αλφαβήτου που δημιουργήθηκαν πάνω σε λείες ξύλινες επιφάνειες.  

Η χαρακτική ως μορφή τέχνης πλέον ξεκίνησε τον 15o αιώνα, αλλά μέσα στο χρόνο μετέβαλε κι εξέλιξε πολλές φορές τα υλικά και τις τεχνικές της. Αρχικά, χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα το μέταλλο, ειδικότερα φύλλα χαλκού, ενώ αργότερα αξιοποιήθηκαν τεχνικές της ξυλογραφίας, οι οποίες προσφέρονταν για πολύχρωμες εκτυπώσεις. Οι πιο διαδεδομένες εκτυπώσεις της εποχής δημιουργήθηκαν από τους Γερμανούς καλλιτέχνες Martin Schongauer, Albrecht Dürer και Albercht Altdorfer και τους Ιταλούς Andrea Mantegna και Antonio Pollaiuolo.  

Τον 16ο αιώνα η τέχνη της καλλιτεχνικής τυπογραφίας απέκτησε τη θέση της στον κύκλο των ευρέως αναγνωρισμένων τεχνών της εποχής. Στην Ευρώπη η χαρακτική «έδωσε» αριστουργήματα, όπως “The Four Horsemen of the Apocalypse”, “The Coat of Arms of Death”, «Melencolia».  

Τον 17ο  αιώνα ο προσωπογράφος Rembrandt, ο Jean Callot κι ο Rubens ασχολήθηκαν, επίσης, με την τέχνη της χαρακτικής. Πορτρέτα, τοπία, ποιμενικά, σκηνές μάχης, ζώα και νεκρές φύσεις αποτελούσαν προσφιλή θέματα των καλλιτεχνών. Χαρακτηριστικά δείγματα της χαρακτικής της εποχής είναι τα σατιρικά χαρακτικά του William Hogarth, οι μινιατούρες του Daniel Chodovetsky και μια σειρά από στάμπες του Francisco Goya. Περίφημη, τέλος, είναι η φλαμανδική χαρακτική των ετών 1500-1650. 

Στην Ελλάδα η χαρακτική κάνει την εμφάνισή της στα τέλη του 18ου αιώνα και το 1843 αρχίζει να διδάσκεται στο Πολυτεχνικό Σχολείο ή Σχολή των Τεχνών, όπως λεγόταν τότε η Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Χαράκτες του 19ου αιώνα ήταν οι μαθητές του Α. Τριανταφύλλου, του Α. Ροβέρτου και του Ν. Φέρμπου, οι οποίοι μάλιστα ήταν κυρίως ξυλογράφοι.  

Δύο είναι οι βασικές τεχνικές της ξυλογραφίας. Στην πρώτη περίπτωση η χάραξη πραγματοποιείται σε πλάγιο ξύλο, ενώ οι πλάκες του ξύλου είναι κομμένες, σύμφωνα με τη φορά που έχουν οι ίνες του. Στη δεύτερη περίπτωση η χάραξη πραγματοποιείται σε όρθιο ξύλο, ενώ οι πλάκες προέρχονται από το εγκάρσιο κόψιμο του κορμού των δέντρων. Στην έγχρωμη δε ξυλογραφία απαιτούνται τόσες ξύλινες επιφάνειες, όσες για να αποδοθούν τα χρώματα του έργου.   

Πάντως η χαρακτική στην Ελλάδα καθιερώθηκε ως τέχνη μετά το 1930, όταν την έδρα στην ΑΣΚΤ ανέλαβε ο Γιάννης Κεφαλληνός δημιουργώντας το πρώτο εργαστήρι χαρακτικής, ένα φυτώριο σπουδαίων καλλιτεχνών. Μέχρι τότε χρησιμοποιούταν για την εικονογράφηση βιβλίων ή περιοδικών. Επρόκειτο για τη μεταφορά έργων Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών από επαγγελματίες τεχνίτες ξυλογράφους.  

Η δεκαετία 1925 – 1935 ήταν η περίοδος της αυτονόμησης της χαρακτικής.   Όταν πλέον ορισμένοι ζωγράφοι φοίτησαν σε σχολές της Ευρώπης, κυρίως στη Γαλλία, τη Γερμανία και την Αυστρία, παρακολούθησαν οργανωμένα μαθήματα χαρακτικής, ενώ αρκετοί καλλιτέχνες ήταν αυτοδίδακτοι. Η θεματολογία των χαρακτών κινείται σε τρεις άξονες: τοπιογραφία, νεκρή φύση, ηθογραφικά θέματα (με εξαίρεση τον Γ. Οικονομίδη, ο οποίος εντάχθηκε στον γερμανικό εξπρεσιονισμό, στη Δρέσδη, και με την επιστροφή του στην Ελλάδα, το ύφος του διαφοροποιήθηκε). 

Το 1907 φιλοτεχνήθηκαν οι πρώτες οξυγραφίες, έργα του Λυκούργου Κογεβίνα (καλλιτεχνικό ψευδώνυμο: Γλαύκος Πόντιος). Περίπου στο τέλος της πρώτης δεκαετίας του 20ου αιώνα ο Κογεβίνας ταξίδεψε στο Μόναχο, είδε από κοντά τα έργα του Dürer κι η επίδραση που του ασκήθηκε ήταν τόσο καταλυτική, ώστε να αποφασίσει την αφοσίωσή του στη χαρακτική. Το 1918 πήγε εθελοντής στην Ήπειρο, στο πλαίσιο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ως υπασπιστής του Α. Παπαναστασίου κι ορίστηκε από την κυβέρνηση Ε. Βενιζέλου ως ζωγράφος του πολέμου φιλοτεχνώντας έργα με πολεμικά θέματα. Μετά από μια μεγάλη έκθεση των έργων του εισέπραξε εγκωμιαστικά σχόλια, όπως τον χαρακτηρισμό «άριστος», αλλά και επικριτικά, αφού οι συντηρητικοί κύκλοι της κριτικής τον κατέταξαν, μαζί με τον Κ. Παρθένη, στους «αντάρτες της τέχνης». Παντρεύτηκε τη Μιχαήλα Αβέρωφ, κόρη του Γεωργίου Αβέρωφ, άνοιξε στο Παρίσι εκδοτικό οίκο και εξέδωσε καλλιτεχνικές εκδόσεις και καρτ ποστάλ με ελληνικά θέματα. Εξέδωσε, επίσης, το 1922, λεύκωμα χαλκογραφιών με θέμα το Άγιο Όρος. Ακολούθησαν τα λευκώματα «Τοπία της Αρχαίας Ελλάδας», «Βυζαντινή και Φράγκικη Ελλάδα» και «Κέρκυρα». Πέθανε το 1940. 

Στο Παρίσι γαλουχήθηκε καλλιτεχνικά κι ο Δημήτρης Γαλάνης, ένας Έλληνας χαράκτης, πρωτοπόρος της τέχνης του, με καταγωγή από την Κύμη Ευβοίας. Εκτός από τη χαρακτική, ασχολήθηκε με τη γελοιογραφία και τη ζωγραφική. Συνδέθηκε, στα χρόνια της Γαλλίας, με τον ποιητή Jean Moréas (γαλλικό ψευδώνυμο του Ι.Α. Παπαδιαμαντόπουλου) και τους καλλιτέχνες André Derain, Henri Matisse, Aristide Maillol. Μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στράφηκε αποκλειστικά στη χαρακτική, ειδικότερα στην ξυλογραφία κι αργότερα στην οξυγραφία. Έργα του παρουσιάστηκαν μαζί με έργα άλλων μεγάλων καλλιτεχνών, όπως του Γκρις, του Πικάσσο, του Ντυφύ και του Σαγκάλ και συχνά σε μεγάλες πόλεις, στο Λονδίνο, τις Βρυξέλλες και τη Νέα Υόρκη. Δίδαξε στο εργαστήρι του στο Παρίσι τον Ν. Χατζηκυριάκο – Γκίκα, τον Π. Ρέγκο, τη Μ. Ραφτοπούλου, τον Α. Βασιλικιώτη και τον Κ. Ηλιάδη μεταξύ άλλων. Ως χαράκτης ασχολήθηκε με τον σχεδιασμό γραμματοσήμων φιλοτεχνώντας μια πασίγνωστη μεταξύ φιλοτελιστών σειρά τεσσάρων γραμματοσήμων με θέμα τη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού του 1937. Περίφημα είναι τα χαρακτικά του σε όρθιο ξύλο, σε λευκή χάραξη ή μαύρη τεχνική της ξυλογραφίας, μια τεχνική που είχε ως αποτέλεσμα το θέμα να εμφανίζεται σαν αρνητικό φωτογραφίας. Τέλος, χρησιμοποίησε νέα εργαλεία, όπως το vélo, η χρήση του οποίου -σε συνδυασμό με τη λευκή χάραξη- θεωρείται μια από τις καινοτομίες του.  

Ζωγράφος, εξίσου αξιόλογος, οποίος ασχολήθηκε με τη χαρακτική ήταν κι ο Μάρκος Ζαβιτζιάνος. Σπούδασε στο Μόναχο με δασκάλους τον G. von Hackl και τον M. Kern. Στη Γερμανία ανέπτυξε φιλικές σχέσεις με τον Κ. Θεοτόκη και το 1909 συμμετείχε στην ίδρυση της «Σοσιαλιστικής Δημοκρατικής Ένωσης». Μετείχε στην οργάνωση του «Σοσιαλιστικού Κέντρου Κέρκυρας» και την ίδρυση της καλλιτεχνικής ομάδας «Συντροφιά των Εννέα». Επιπλέον, δημοσίευσε τη μελέτη «Ανθρώπινες αντιλήψεις» στον «Νουμά» και ποιήματα, σχέδια και χαρακτικά στην «Κερκυραϊκή Ανθολογία». Το 1936 έργα του εκτέθηκαν στην Μπιενάλε της Ελβετίας.  

Κερκυραίος ήταν, επίσης, ο Νικόλαος Βεντούρας. Υπηρέτησε αγόγγυστα αυτοδίδακτος τη χαρακτική από το 1932 ως τον θάνατό του, το 1990. Μολαταύτα, διέθετε στο καλλιτεχνικό του ιδίωμα «μαεστρία» και «νοσηρή εγρήγορση». Όταν ρωτήθηκε πού οφείλεται η απόφασή του να αφοσιωθεί στη χαρακτική, η απάντηση ήταν αφοπλιστική και δεν «έπαιρνε» καμία ανάλυση ούτε άφηνε περιθώρια περαιτέρω συζήτησης: «desire to belong». 

Ο Γιάννης Κεφαλληνός δεν επηρέασε απλώς, αλλά διαμόρφωσε ως ακάματος κι αφοσιωμένος δάσκαλος σπουδαίους Έλληνες χαράκτες. Οι Α. Τάσσος, η Βάσω Κατράκη, ο Χρίστος Δαγκλής, ο Κώστας Γραμματόπουλος, ο Γιώργος Μόσχος, ο Τηλέμαχος Κάνθος, ο Γιάννης Μόραλης, ο Γιώργος Βελισσαρίδης, η Λέλα Πασχάλη, η Λουίζα Μοντεσάντου, ο Γιώργης Βαρλάμος, ο Λάμπρος Ορφανός και η Ελένη Κωνσταντινίδη έλαβαν μερτικό της σκέψης, του οράματος και του πείσματός του, ενώ παράλληλα αφέθηκαν ελεύθεροι να αναπτύξουν την καλλιτεχνική τους προσωπικότητα.  

Κοντά σ’ αυτούς, σε μια καλλιτεχνική ακολουθία αδιάσπαστη ενεργών χαρακτών, σε εργαστήρια όλης της χώρας κοχλάζει το ταλέντο, η δημιουργική φαντασία κι η γονιμοποιός δύναμη της έμπνευσης μιας πλειάδας νέων καλλιτεχνών, οι οποίοι τούτη δα την ώρα δρουν, δημιουργούν, κάνουν τέχνη χαράσσοντας τις σελίδες της ιστορίας της ελληνικής χαρακτικής, όπως ακριβώς τον λίθο, το μέταλλο, το ξύλο…  

  

work in progress 1
work in progress 2
work in progress 3
work in progress 4
work in progress 5
work in progress 6
work in progress 7
work in progress 8
work in progress 9

Continue...

Visual Portfolio, Posts & Image Gallery for WordPress

work in progress 10

work in progress 11

work in progress 12

work in progress 13

work in progress 14

work in progress 15

work in progress 16

work in progress 17

work in progress 18

work in progress 19

work in progress 20

work in progress 21

work in progress 22

work in progress 23

work in progress 24

work in progress with Corto

work in progress by the sea

The Artwork

Trouble Girl

Discover more!

Share