influencemag.gr

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΑΝΤΑΖΗ

Miss/represented

Share

Η ζωγραφική της Βασιλικής Πανταζή, ένα μετέωρο μεταξύ νατουραλισμού και παραδοξολογίας, οδηγεί τις/ους θεάτριες/ες να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το περιβάλλον μας. 

Βασιλική Πανταζή
Μέσα από τα έργα της, μας δίνεται η ευκαιρία για ενδελεχή παρατήρηση ενός αντικειμένου, το οποίο όμως η ζωγράφος έχει ήδη αποδημήσει και επανακατασκευάσει για εμάς. Στους πίνακες και τα σχέδιά της υπάρχουν περιβάλλοντα ή και απομονωμένα αντικείμενα, που δημιουργούν ένα συναίσθημα  οικειότητας στον υπερθετικό, τόσο που τα γνώριμα αντικείμενα αποκαλύπτουν έναν άλλο χαρακτήρα, σαν να τα βλέπεις μέσα από καθρέφτη ή νερό. Η Βασιλική παίζει με την αίσθηση της όρασης σαν ενεργητική διαδικασία, παγώνει τον χρόνο κατά βούληση, δημιουργεί ταυτολογίες κι επιβεβαιώνει την ανθρώπινη κλίμακα. Συναντηθήκαμε και συζητήσαμε στο στούντιο της, στο Θησείο.   

INNER VIEW

Γρηγορία Βρυττιά

Γ.Β. Βλέπω πως υπάρχει μια ξεκάθαρη σχέση μεταξύ της φωτογραφίας και της ζωγραφικής στην δουλειά σου. Θα ήθελα να μου μιλήσεις για τον τρόπο με τον οποίο η φωτογραφική μηχανή επηρεάζει την ζωγραφική. 

Β.Π. Δεν νιώθω πως είμαι φωτογράφος. Απλώς ζωγράφος που φωτογραφίζει. Η φωτογραφία λειτουργεί σαν το πρώτο επίπεδο επεξεργασίας. Προσεγγίζω τα θέματά μου αρχικά φωτογραφικά και μετά ζωγραφικά. Αυτή η διαδικασία ξεκίνησε στην Καλών Τεχνών όπου μετά από κάποιο διάστημα δεν ήθελα άλλο να ζωγραφίζω το μοντέλο και κατέληξα να σκίζω τα σχέδιά μου, σαν κάτι να μην πήγαινε καλά. Πήρα μια φωτογραφική μηχανή και φωτογράφησα το μοντέλο γύρω-γύρω, από κάθε γωνία. Ίσως και 50 φωτογραφίες. Έφυγα από τον χώρο που γινόταν το σχέδιο του μοντέλου και πήγα σε δικό μου. Εκεί άρχισα να το ζωγραφίζω χωρίς να είναι μπροστά μου. Η διαδικασία ήταν μαγική κι από τότε γίνεται συνέχεια. 

Γ.Β. Είναι δηλαδή ένας τρόπος να προσεγγίσεις το περιβάλλον σου και να το κάνεις δυσδιάστατο, πριν το μεταμορφώσεις σε αυτό το μαγικό σύμπαν που φτιάχνεις; 

Β.Π.  Όχι ακριβώς. Υπάρχουν κάποια θέματα. Ας πούμε, όταν φωτογραφίζω μια εικόνα, ενώ στο τέλος θα μου παραμείνει σαν στατική, την ώρα ακριβώς που την φωτογραφίζω έχει κίνηση. Όπως για παράδειγμα μια ανατολή σελήνης σε φωτεινό ουρανό, όχι νύχτα, στην Αίγινα την περίοδο που βγαίνει πάνω από το Φάληρο. Μια εικόνα ήσυχη, φαινομενικά ακίνητη αλλά σε βάθος χρόνου ανακαλύπτω ότι έχει πολύ κίνηση. Δεν είναι μόνο το φεγγάρι που κινείται αλλά κι η θάλασσα, τα πουλιά που περνάνε, φοβερή κίνηση. Όταν την φωτογραφίζω αυτό το χαρακτηριστικό έχει χαθεί, μαζί με τον ήχο. Εκεί κάτι μου λείπει από την φωτογραφία που το καλύπτει ο κινηματογράφος. Όπως για παράδειγμα στις ταινίες του Veerasathakul. Βλέπεις ένα δέντρο, ένα στατικό πλάνο για πολλή ώρα. Ξαφνικά βλέπεις ένα φυλλαράκι να κουνιέται και καταλαβαίνεις ότι τίποτα δεν είναι στατικό. Η κίνηση έχει μαγεία. 

Γ.Β. Σε άλλη μας συνομιλία είχες αναφέρει πως ο θεατής είναι ένα πολύ ισχυρό στοιχείο στα έργα σου.  Θα ήθελα να μάθω τι σκέφτεσαι γύρω από αυτή την ιδέα της παρατήρησης του περιβάλλοντος.   

Β.Π. Παρατήρησα πως σχεδόν σε όλα τα έργα υπάρχει πάντα μια έννοια ενός θεατή. Μπορεί να μην είναι πάντα άνθρωπος, μπορεί να είναι ένα σπουργίτι αλλά κάτι κοιτάει. Έρχεται στο μυαλό μου μια φοβερή εικόνα: ένα μικρό γατί που πρόσεχα στην Αίγινα και το έψαχνα στα δέντρα. Μια φορά το βρήκα πάνω στο γιασεμί ακίνητο να ρεμβάζει το ηλιοβασίλεμα. (Γελάει) Μια γάτα να κοιτάει το ηλιοβασίλεμα. Η θέαση- δεν ξέρω πως ακριβώς να το ονομάσω-η παρατήρηση, με την έννοια του δέκτη όμως είναι βασική λειτουργία μας. Κοιτάμε, παρατηρούμε, δεχόμαστε κι αυτό μας οδηγεί κάπου αλλού. Μοιάζει παθητικό αλλά δεν είναι. 

Γ.Β. Εσύ όμως δημιουργείς μια ταύτιση μεταξύ παρατηρητή και παρατηρούμενου. Με κάνει να σκεφτώ το έργο του Γκασπάρ-Νταβίντ Φρίντριχ, όπου βλέπουμε την πλάτη ενός άντρα που κοιτάζει με την σειρά του το περιβάλλον. Δημιουργείται μια ταυτολογία μεταξύ εξωτερικού κι εσωτερικού παρατηρητή. 

Β.Π. Υπάρχει ένα έργο που που απεικονίζει τις δύο μου κόρες. Το πρόσωπο της μίας είναι στην οθόνη και η άλλη βρίσκεται αντικριστά, με ακουστικά στα αυτιά, και την κοιτάει. Αυτή που είναι στην οθόνη όμως, δεν την κοιτάει, δεν κοιτάει δηλαδή την θεάτρια αλλά το βλέμμα της είναι στραμμένο προς ένα τάμπλετ. Υπάρχουν πάντα τέτοιες σχέσεις. Επίσης, επειδή σε πολλά έργα μου χρησιμοποιώ σκηνές από ταινίες ενώ δεν είναι ο απομονωμένος θεατής που κοιτάει που με ενδιαφέρει αλλά όλη η εμπειρία του κινηματογράφου που πολλές φορές έχει καθορίσει τον τρόπο που σκέφτομαι και ζωγραφίζω. Ο Τζάρμους μου δίδαξε την καθημερινότητα. Ότι είναι συνήθως μπροστά μου είναι μέρος αυτής την καθημερινότητας. Η φαντασία μου δεν λειτουργεί  ξεχωριστά από αυτό που ζω. Μέσα από τον Τζάρμους έμαθα να βρίσκω ποίηση στα καθημερινά πράγματα. Έχω ευγνωμοσύνη για αυτό. Διαλέγω σκηνές από ταινίες και τις βάζω στα έργα μου γιατί κάτι μου μετέδωσαν  πράγματα. 

Γ.Β. Θέλω να σε ρωτήσω για τον τρόπο με τον οποίο ζωγραφίζεις τα θέματά σου. Σε κάποια έργα απεικονίζεις τρισδιάστατα αντικείμενα αλλά το αναπαριστάμενο βάθος σταματάει εκεί. Το αντικείμενο βρίσκεται πάνω σε ένα πλακάτο χρώμα. Θα ήθελα να ακούσω για αυτή την διαδικασία. 

Β.Π. Αυτά που καταλαβαίνεις για το εαυτό σου μέσα από την διαδικασία της ζωγραφικής, εμφανίζονται με αργό ρυθμό. Εγώ έχω καταλάβει ότι η ζωγραφική δεν είναι μόνο το χέρι που φτιάχνει αλλά πολλά άλλα πράγματα. Κυρίως η δική σου κίνηση στον χώρο, που θα σταθείς, αν δεις το θέμα σου από χαμηλά ή από ψηλά, από ποιο σημείο. Αυτό καθορίζει το πως θα φτιάξεις κάτι. Ζωγραφίζω πολλές φορές με μια διάθεση να γνωρίσω. Δεν υπάρχει στις εικόνες μου ούτε ένα φύλλο που δεν ξέρω από ποιο δέντρο είναι και πως το λένε το δέντρο αυτό. Λέμε πως γνωρίζουμε τον εαυτό μας μέσα από την δουλειά μας, πως φτάνουμε στην αυτογνωσία, αλλά δεν είναι μόνο αυτό, γνωρίζουμε και τον κόσμο που μας περιβάλλει. Αν ζωγραφίσω ένα αντικείμενο, ένα κουμπί ας πούμε, και ο χώρος γύρω του είναι ουσιαστικά ανύπαρκτος, σημαίνει πως εκείνη την στιγμή, εκεί κοιτάω κι έχω δώσει την προσοχή μου. Κάθε έργο είναι για ένα μοναδικό πράγμα, κάποιες φορές για ένα αγαπημένο, καθημερινό πράγμα, όπως η ξύστρα μου. Τα εργαλεία μας είναι αντικείμενα που αξίζουν προσοχή, είναι η προέκταση του χεριού σου. Επομένως το τι θέλω να γνωρίσω σε κάθε περίπτωση βρίσκει την θέση του μέσα στα έργα. 

Γ.Β. Παρατηρώ στα έργα σου μια παιχνιδιάρικη διάθεση, ίσως μια εισαγωγή ενός παράδοξου στοιχείου στις συνθέσεις. Θεωρείς πως συμβαίνει αυτό και πώς το προσεγγίζεις; 

Β.Π. Η τελική σύνθεση όταν ζωγραφίζω στηρίζεται πάντα σε πολλές άλλες εικόνες αλλά είναι το αποτέλεσμα της δικής μου ελευθερίας. Προέρχεται από πράγματα που έχω όντως δει αλλά είναι η δική μου εικόνα, δεν υπάρχει με αυτό τον τρόπο στον πραγματικό κόσμο. Όλα τα στοιχεία τα έχω δει, τα έχω φωτογραφήσει, δεν είναι φανταστικά, δικής μου επινόησης. Το τελικό σύνολο όμως είναι δικό μου, έχω την ελευθερία να ζωγραφίσω ό,τι θέλω. Επειδή είμαι ένας άνθρωπος χαμηλών τόνων και δεν εκφράζομαι έντονα, μέσα από την ζωγραφική εκφράζω τις ιδέες μου. Μου αρέσει το θέμα του παράδοξου και στο σινεμά, με έλκει. 

Γ.Β. Είσαι μεγάλη καταναλώτρια ιστοριών και εικόνων; Διαβάζεις πολύ, βλέπεις πολλές ταινίες; Θα ήθελα να ακούσω για την σχέση σου με τις αφηγήσεις που δημιουργούν άλλοι και σε σχέση με την φιλολογία πάνω στην οποία είναι οι αρχικές σου σπουδές. 

Β.Π. Θέτω υπό αμφισβήτηση μερικές φορές τις αρχικές μου σπουδές. Σκέφτομαι αυτό το διάστημα πως θα μπορούσα να έχω σπουδάσει τόσα άλλα πράγματα, θα μπορούσα να έχω ασχοληθεί με την βιολογία, την αστρονομία, έχω για όλα ενδιαφέρον. Γνώρισα πολύ καλά την γλώσσα και την λογοτεχνία. Ας πούμε μου αρέσει να διαβάζω ένα αρχαίο κείμενο στο πρωτότυπο με ένα βοήθημα. Θα μπορούσα να έχω γνωρίσει εξίσου καλά κάποιο άλλο θέμα. Τις αφηγήσεις μου τις έμαθε ο κινηματογράφος. Υπάρχουν φορές που βλέπω ένα πλάνο και ζηλεύω το πως έχει γίνει. Φτιάχνω κι εγώ ιστορίες και πιστεύω πως ακόμα και με δύο μόνο πράγματα μπορείς να πεις μια ιστορία. 

Γ.Β. Χρησιμοποιείς στοιχεία από τις γνώσεις σου πάνω στην φιλολογία στα έργα σου; 

Β.Π. Ίσως στον τρόπο που προσεγγίζω την ανάγνωση. Όπως προσεγγίζουμε ένα ποίημα μπορούμε να προσεγγίσουμε και μια εικόνα. Θα μπορούσε όμως να είναι κι οποιοδήποτε άλλο θέμα, θα μπορούσαν να είναι τα μαθηματικά και τότε θα τα χρησιμοποιούσα κάπως αλλιώς. Όλα σου μαθαίνουν τρόπους να καταλαβαίνεις τον κόσμο. Πρακτικά όμως, η δουλειά μου σαν φιλόλογος στα σχολεία, υποστηρίζει οικονομικά την δουλειά μου στην τέχνη. Ως γνωστόν, ο καλλιτέχνης στο δικό μας περιβάλλον δεν μπορεί να ζήσει μόνο από αυτή την δουλειά. (Γελάει) 

Γ.Β. Πως βιώνεις τον εαυτό σου στον χώρο του πολιτισμού σαν γυναίκα, μέσα στην οικογένεια, μαζί με τα παιδιά; Έχεις συναντήσει ποτέ περιθωριοποίηση ή κοινωνικό αποκλεισμό; 

Β.Π. Δεσμεύσεις ναι. Σπούδασα στην Καλλών Τεχνών έχοντας δύο μικρά παιδιά και δουλεύοντας στο σχολείο. Η δυσκολία μου ήταν πρακτική. Κοιμόμουν ελάχιστα. Στο ίδιο μου το σπίτι ήταν όλοι υποστηρικτικοί. Αυτό που θεωρώ πως είναι προτέρημα, γιατί δεν το βλέπω να συμβαίνει συχνά σε συνομήλικές μου γυναίκες, κι όχι μόνο σε σχέση με την τέχνη, είναι πως στην οικογένεια μου υπάρχει μια αυτονομία. Μπορώ να λειτουργήσω ανεξάρτητα από όλους, πάω σινεμά, βλέπω φίλους και δεν υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Αν κάποιος επιτρέψει στον εαυτό του να αναπτυχθεί ανεξάρτητα από τις οικογενειακές σχέσεις και να βιώσει αυτά που θέλει, υπάρχει μια κατάσταση ελευθερίας που είναι πολύ χρήσιμη. 

Γ.Β. Στην σχολή τέθηκε ποτέ το ζήτημα αυτού του παράλληλου βίου; 

Β.Π. Όχι, γιατί υπήρχαν κι άλλοι. Στην Καλλών Τεχνών υπάρχουν πάντα άνθρωποι που έχουν σπουδάσει κάτι άλλο ή κάνουν κάποιο άλλο επάγγελμα. Εγώ, προσωπικά δεν έχω βιώσει έντονα ούτε ηλικιακό ρατσισμό. Έχει τύχει όμως να παρουσιάσω την δουλειά μου σε κάποια γκαλερί και να μου πουν πως είναι πολύ ωραία αλλά δεν μπορούν να τα υποστηρίξουν. Σκεφτόμουν πως μπορεί να γίνεται αυτό, να σου φαίνεται κάτι πολύ ωραίο αλλά να μην μπορείς να το υποστηρίξεις. Οπότε υπάρχει κάποιου άλλου είδους αποκλεισμός. Ο αποκλεισμός του ανθρώπου που δεν έχει ήδη γνωριμίες. 

Γ.Β. Θα ήθελα αν θυμάσαι να μοιραστείς την πιο ικανοποιητική και την χειρότερη στιγμή της πορείας σου σαν ζωγράφος. 

Η ποιο ικανοποιητική; Δεν υπάρχει μία απομονωμένη. Ένα από τα πράγματα που με κάνουν ευτυχισμένη είναι τα ταξίδια. Αν συνδυαστεί και με τέχνη, είναι ιδανικό. Ένα ταξίδι που κάναμε στην Μαδρίτη όμως, με φίλους, για να παρουσιάσουμε εμείς τα δικά μας έργα δεν συγκρίνεται. Ήταν οι φίλοι, η διαμονή, η νέα πόλη, η αποδοχή των έργων, όλα μαζί ήταν καταπληκτική εμπειρία. Η χειρότερη έχει να κάνει με την συμπεριφορά συναδέλφων, όπου μπορεί τα έργα να συνομιλούν καλά αλλά αν δεν υπάρχει η ανθρώπινη επικοινωνία, είναι πολύ δυσάρεστο για εμένα. Όπως καταλαβαίνω εγώ τα πράγματα, η έκθεση των έργων είναι μέρος της δουλειάς, δεν μπορείς να τα κρατάς σε ένα συρτάρι. Αυτή η διαδικασία μου δίνει μεγάλη χαρά όταν γνωρίζω ανθρώπους ή κάνουμε κάτι μαζί με ανθρώπους με αλληλεκτίμηση. Αντίστοιχα αν κάτι πάει στραβά στον ανθρώπινο παράγοντα, αυτό με στενοχωρεί πολύ. Για παράδειγμα δεν ονειρεύομαι τεράστιες ατομικές εκθέσεις αλλά ομαδικές που λειτουργούμε καλά όλοι μαζί. 

Βασιλική Πανταζή-2019 Σχισμένα χείλη
Βασιλική Πανταζή-2019 Φόρεμα με αλεπού
Βασιλική Πανταζή-2022. Γρηγορία
Βασιλική Πανταζή-2015. Έργα από τη σειρά Λάμπες (2)
Βασιλική Πανταζή – 2018. Ιπτάμενο

Ότι είναι συνήθως μπροστά μου είναι μέρος αυτής την καθημερινότητας. Η φαντασία μου δεν λειτουργεί  ξεχωριστά από αυτό που ζω. 

Βασιλική Πανταζή-2015. Έργα από τη σειρά Λάμπες (3)
Βασιλική Πανταζή-2017 Μεταφορά
Βασιλική Πανταζή-2017 Οθόνη

 Αν κάποιος επιτρέψει στον εαυτό του να αναπτυχθεί ανεξάρτητα από τις οικογενειακές σχέσεις και να βιώσει αυτά που θέλει, υπάρχει μια κατάσταση ελευθερίας που είναι πολύ χρήσιμη. 

Βασιλική Πανταζή- 2021. Αλίκη
Βασιλική Πανταζή-2022. Ελπινίκη
Βασιλική Πανταζή-2021. Στο δέρμα

Discover more!